TYPY OKRĘTÓW
NAWODNYCH

Lotniskowce:

.:Centaur
.:Chakri Naruebet
.:Charles de Gaulle
.:Clemenceau
.:Enterprise
.:Giuseppe Garibaldi
.:Hermes
.:Invincible
.:John F. Kennedy
.:Kitty Hawk
.:Kuznetsov
.:Nimitz
.:Principe de Asturias
.:Sao Paulo
.:Viraat

Krążowniki:

.:Jeanne d'Arc
.:Kara
.:Kiev (Kijów)
.:Kirov
.:Slava
.:Ticonderoga
.:Vittorio Veneto

Niszczyciele:

.:Arleigh Burke
.:Atago
.:Audace
.:Cassard
.:Charles F. Adams
.:Delhi
.:Georges Leygues
.:Iroquois
.:Kashin
.:KDX-1
(Kwanggaeto-Daewang)
.:KDX-2
(Chungmugong Yi Sun-shin)
.:KDX-3
(Sejong-Daewang)
.:Keelung
.:Kidd
.:Kimon
.:Kongou
.:Lanzhou
.:Luda
.:Luhai
.:Luhu
.:Luigi Durand de la Penne
.:Lujang
.:Lutjens
.:Maraseti
.:Perth
.:Rajput
.:Sheffield
.:Sovremenny
.:Spruance
.:Suffren
.:Tourville
.:Tribal
.:Udaloy (Udałoj)

Fregaty:

.:Adelaide
.:Al Madinah
.:Al Riyadh
.:Almirante Brown
.:Álvaro de Bazán
.:Anzac
.:Aradu
.:Artigliere
.:Barbaros
.:Brahmaputra
.:Brandenburg
.:Bremen
.:Broadsword
.:Cheng Kung
.:De Zeven Provincien
.:Duke
.:Elli
.:Floreal
.:Fridtjof Nansen
.:Godavari
.:Halifax
.:Hydra
.:Jacob van Heemskerck
.:Jianghu
.:Jiangwei
.:Kang Ding
.:Karel Doorman
.:Kortenaer
.:Krivak
.:La Fayette
.:Lekiu
.:Lupo
.:Maestrale
.:Naresuan
.:Neustrashimy (Nieustraszimyj)
.:Niteroi
.:Oliver Hazard Perry
.:Sachsen
.:Santa María
.:Soldati
.:Talwar
.:Thetis
.:Tromp
.:Ulsan
.:Valour
.:Vasco da Gama
.:Venti
.:Wielingen
.:Yavuz

Korwety:

.:Niels Juel
.:Visby

Polaris

| Polaris A-1 | Polaris A-2 | Polaris A-3 / A-3T | dane taktyczno-techniczne | rysunki |

| Polaris A-3P / A-3TK | dane taktyczno-techniczne | rysunki |

| Polaris B-3 |

ostatnia aktualizacja: 15.04.2006 r.

POLARIS A-3 / A-3T:

        Ostatnią i najdoskonalszą wersją pocisków Polaris była trzecia seria tych rakiet, oznaczona jako UGM-27C Polaris A-3. Pierwsze testy z tymi pociskami rozpoczęły się na przełomie 1961 i 1962 roku, a więc w momencie, gdy poprzednia wersja Polaris A-2 jeszcze nie była w czynnej służbie. Próby te przeprowadzane były z testowymi rakietami Polaris A2X, na których zamontowano nowy, ulepszony system naprowadzania oraz zastosowano lepsze materiały dla kapsuły wprowadzającej głowicę bojową do atmosfery ziemskiej. Swój udział w tworzeniu trzeciej serii pocisków miały także testowe rakiety pierwszej wersji pocisków, oznaczone jako Polaris A1X. Dwie rakiety przerobiono w ten sposób, by przetestować na nich nowe dysze typu TVC (Thrust Vector Control) silnika drugiego stopnia. Dzięki nim możliwe było kierowanie wektorem ciągu. System ten polegał na wtryskiwaniu bardzo gęstego gazu, freonu 114, do końcowej części stożka dysz, co powodowało powstanie "ściany uderzeniowej", od której w daną stronę odbijały się strugi gazów wylotowych, powodując ich odchylenie w żądanym kierunku. System ten pomyślnie przeszedł testy we wrześniu 1961 roku, a dwa miesiące później został wybrany jako podstawowy system kontroli wektorów gazów wylotowych silnika drugiego stopnia dla rakiet z serii Polaris A-3. Przewaga systemu z gazem freonowym nad obrotowymi dyszami polega na tym, że jest on o wiele lżejszy, odporny na wysokie temperatury gazów wylotowych i wymaga nieznacznych zmian w projekcie samej dyszy. Jeżeli chodzi o silnik pierwszego stopnia, to zdecydowano się na zamontowanie zwykłej obrotowej dyszy TVC.
        Program testowy nowych pocisków, oznaczonych jako Polaris A3X rozpoczął się w sierpniu 1962 roku na przylądku Canaveral na Florydzie. Pierwsze próby z rakietami testowymi kończyły się niepowodzeniem, lub częściowym sukcesem. Dopiero przy siódmym starcie odnotowano pełne powodzenie. Pierwszy start z pod wody rakiety Polaris A3X miał miejsce w czerwcu 1963 roku. Próba ta zakończona była sukcesem, podobnie jak test z pociskiem UGM-27C Polaris A-3, który odbył się w październiku tego samego roku. Rakieta ta odpalona została z zanurzonego balistycznego okrętu podwodnego USS Andrew Jackson (SSBN 619). Cały program testowy zakończony został w lipcu 1964 roku. W tym czasie ogólnie wykonanych zostało 38 lotów, z czego w 20 odnotowano pełny sukces, w 16 tylko częściowy i jedynie w dwóch przypadkach próby zakończyły się zupełnym niepowodzeniem. Patrząc na testy uwieńczone sukcesem należy zaznaczyć, że udane wejście kapsuły z głowicą do ziemskiej atmosfery i jej wyrzucenie miało miejsce 15 razy.
        Cały okres testowy nie był pozbawiony momentów, w których nie występowałyby kłopoty techniczne z pociskami. Silnik pierwszego stopnia dostarczony przez firmę Aerojet General miał sporo problemów we wczesnej fazie prób. Ich przyczyną były reakcje, które zachodziły pomiędzy stałym paliwem a dyszami, a które prowadziły do erozji dysz. To z kolei wywoływało niezdolność zachowania ustawionego położenia dysz podczas całej statycznej próby mocy. Problem ten był powodem, dla którego nastąpiło opóźnienie rozpoczęcia testów dotyczących obracania dyszami. Rozwiązaniem okazało się zastosowanie "zimniejszego" paliwa stałego ANP 9969 oraz wzmocnienie budowy dysz poprzez użycie w nich wolframowych przewężeń. Dzięki temu udało się powstrzymać zjawisko erozji, lecz osiągnięto to kosztem zmniejszenia zasięgu pocisków.
        Problemy nie ominęły także drugiego stopnia przechowującego w kapsule głowicę bojową, wprowadzającą ją do ziemskiej atmosfery. Okazało się, że osłona termiczna, znajdująca się pomiędzy strukturami należącymi do kapsuły, a członem wyposażeniowym, ma konstrukcję o małej odporności na uszkodzenia. W jednej z prób pocisku Polaris A3X kłopot ten ukazał się w pełni. Nie było wątpliwości, że przyczyną niepowodzenia testu było rozgrzane powietrze, wytworzone przez końcówki silnika drugiego stopnia. Te warunki otoczenia okazały się cięższe niż wcześniej kalkulowano. Gdy to wyszło na jaw przeprowadzono w Rye Canyon specjalne testy, w których odtworzono te ciężkie warunki i umieszczono w nich osłonę termiczną, która tak jak przy prawdziwym locie uległa znacznemu osłabieniu. W wyniku tych prób osłona termiczna została wydatnie wzmocniona, tak by skuteczniej chroniła kapsułę z głowicą podczas jej wchodzenia do ziemskiej atmosfery.
        Rakiety UGM-27C Polaris A-3 pierwszy raz znalazły się w czynnej służbie we wrześniu 1964 roku, gdy okręt podwodny USS Daniel Webster (SSBN 626), należący do typu Lafayette, wyszedł na patrol z 16 pociskami tej serii na pokładzie. W grudniu 1964 roku jednostka tego samego typoszeregu USS Daniel Boone (SSBN 629) również wypłynęła na patrol z rakietami trzeciej serii Polaris A-3, lecz w tym przypadku celem nie był Atlantyk, ale Pacyfik.
        We wrześniu 1965 roku rozpoczął się program testów operacyjnych, który miał zbadać efektywność nowych pocisków. Jego rezultaty okazały się bardzo niezadowalające, co doprowadziło do przerwania tego przedsięwzięcia w styczniu 1966 roku. W marcu tego samego roku powołana została specjalna komisja o nazwie "A3 Blue Ribbon Committee", która miała zbadać przyczynę takiego, a nie innego stanu rzeczy. Wszystkie swoje spostrzeżenia i rekomendacje komisja przedstawiła między sierpniem a wrześniem 1966 roku, a do grudnia przeprowadzono wszystkie potrzebne przygotowania do wprowadzenia w życie zaleceń. Operacja ta objęła wszystkie dostarczone marynarce wojennej rakiety z serii Polaris A-3. Zakończyła się ona do października 1968 roku, a więc zanim wystartował program modernizacji tych pocisków do standardu Polaris A-3T (program o kryptonimie "Antylopa"). Testy operacyjne rakiet UGM-27C Polaris A-3 ponownie rozpoczęły się w listopadzie 1967 roku, a ich wyniki były bardzo dobre i w pełni zadowalające.
        W połowie lat 60-tych XX wieku rozpoczął się tajny program modernizacji rakiet Polaris A-3, który nosił kryptonim "Antylopa" (ang. "Antelope"). Pierwszy start pocisku testowego, oznaczonego jako Polaris A3TX odbył się w listopadzie 1966 roku z przylądka Canaveral na Florydzie. Modernizacja do standardu Polaris A-3T trwała do lutego 1972 roku, przy czym operacja ta zakończona została już w lipcu 1970 roku w przypadku pocisków należących do floty stacjonującej na Atlantyku. "Antylopa" dotyczyła wymiany jednej głowicy termojądrowej i umieszczenia na jej miejsce trzech oddzielnych. Do programu "Antylopa" w 1967 roku dopuszczeni zostali konstruktorzy z Wielkiej Brytanii. W znaczący sposób pomogło to w przygotowaniu i sprecyzowaniu detalów brytyjskiego, również tajnego programu "Chevaline", mającego na celu unowocześnienie pocisków Polaris A-3P, które znajdowały się na brytyjskich balistycznych okrętach podwodnych typu Resolution.
        Rakiety oznaczone jako Polaris A-3P były wersją, która została przygotowana i sprzedana Wielkiej Brytanii na mocy układu z Nassau, podpisanego w kwietniu 1963 roku. Pierwszy testowy lot tej serii miał miejsce w maju 1964 roku na przylądku Canaveral na Florydzie. Odpalenie z brytyjskiego okrętu podwodnego odbyło się w lutym 1968 roku z jednostki HMS Resolution (S 22).
        Wszystkie pociski w wersji UGM-27C Polaris A-3 (dokładniej Polaris A-3T) oficjalnie zostały wycofane ze służby w marynarce wojennej Stanów Zjednoczonych w lutym 1982 roku.
        Pociski serii Polaris A-3 właściwie są zupełnie nową konstrukcją, dość znacznie różniącą się od dwóch pierwszych wersji. Jednak możliwość wprowadzenia dużej ilości unowocześnień była ograniczona, gdyż marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych nie posiadała w ówczesnym czasie balistycznych okrętów podwodnych, których silosy mogłyby pomieścić większe pociski niż te w wersji Polaris A-2. Różnice są znacznie bardziej widoczne niż było to w przypadku porównania pierwszych dwóch serii. Podobnie jak wszystkie rakiety Polaris, trzecia wersja jest dwustopniowym pociskiem na paliwo stałe. Długość całkowita Polaris A-3 wynosiła 9,55 metra. Średnica u podstawy była równa 1,37 metra, czyli tyle samo co na poprzednich wersjach. Waga Polaris A-3 była największa ze wszystkich pocisków i wynosiła 16200 kilogramów. Zasięg został wydatnie zwiększony do 2500 mil morskich (4600 kilometrów), czyli o 1000 mil morskich więcej niż w przypadku pocisków UGM-27B Polaris A-2.
        Duży zasięg rakiet pozwolił na znaczące rozszerzenie działań balistycznych okrętów podwodnych zarówno na Atlantyku i Pacyfiku. Umożliwił prowadzenie patroli na znacznie większym akwenie, przy jednoczesnym utrzymaniu w zasięgu rażenia potencjalnych celów. Było to o tyle ważne, że w ówczesnym czasie w Związku Radzieckim następował szybki rozwój środków zwalczania okrętów podwodnych. Oddalenie działań balistycznych okrętów podwodnych od wybrzeży Związku Radzieckiego utrudniło ich wykrywanie i niszczenie. Większy zasięg wywołał problem celności. Pociski musiały być równie dokładne jak poprzednia wersja rakiet, która osiągała cel z mniejszej odległości. Dlatego pociski UGM-27C Polaris A-3 wykorzystywały nowy inercyjny system naprowadzania model Mk 11, współpracujący z systemem kierowania ogniem firmy General Electric. W ten sposób nie tylko utrzymano dotychczasową dokładność ale co więcej poprawiono ją, tak że wynosiła 900 metrów.
        Pierwszy raz w całej serii Polaris do obudowy silnika pierwszego i drugiego stopnia zastosowano lżejsze od stali materiały wzmocnione włóknem szklanym. W przypadku rakiet UGM-27B Polaris A-2 takie rozwiązanie wykorzystywane było jedynie w drugim stopniu. Silnik pierwszej części rakiety, dostarczony przez firmę Aerojet General, wykorzystywał paliwo stałe w postaci nitroplastyfikowanego poliuretanu. Motor drugiego stopnia model X-260 zastosowany w pociskach UGM-27C Polaris A-3 dostarczyła firma Hercules Engine Company. Jego paliwo stałe opierało się a dwuskładnikowej mieszaninie. Procedura wystrzeliwania, wynoszenia i naprowadzania pocisków na cel była identyczna z tą, jaka była w poprzednich seriach rakiet.
        Kolejnym problemem, który musieli przezwyciężyć konstruktorzy, był szybki rozwój systemów anty balistycznych w Związku Radzieckim. Okazało się, że kapsuła firmy Lockheed Missiles and Space Corporation model Mk 1 z jedną głowicą termojądrową o mocy 500 kiloton, przenoszoną początkowo przez pociski Polaris A-3, może być dość łatwo zestrzelona. Dlatego pierwszy raz w jednej rakiecie zastosowano kilka głowic, które niezależnie od siebie kierowane są na cel. System taki określa się skrótem MRV (Multiple Reentry Vehicle). Modernizacja, po której rakiety Polaris A-3 przenosiły trzy głowice termojądrowe model W-58 o mocy 200 kiloton każda, miała miejsce we wczesnych latach 70-tych XX wieku. Był to wspomniany już wcześniej program o kryptonimie "Antylopa". Głowice termojądrowe umieszczone były w drugim stopniu w trzech oddzielnych członach firmy Lockheed Missiles and Space Corporation model Mk 2. Każda z tych kapsuł posiadała własny, mały silnik rakietowy, który wyrzucał je w odpowiednim momencie. W efekcie każda z głowic mogła spadać mniej więcej w odległości do 800 metrów od siebie. Co ważne głowice te miały zdolność manewrowania. Głowice zastosowane na pociskach Polaris A-3T nie mogły być oddzielnie naprowadzane na różne cele. Zmiana przedniej części rakiet i dostosowanie ich do standardu MRV spowodowało, że nos pocisków wyglądał zupełnie inaczej niż na wersjach Polaris A-1 i Polaris A-2. Nie było już długiej, wąskiej części. W jej miejsce pojawił się człon, który u podstawy miał objętość taką jak cała rakieta, a im wyżej, tym się bardziej zwężał, tworząc na szczycie dość ostry nos.

TYPY OKRĘTÓW
PODWODNYCH

Myśliwskie
okręty podwodne:

.:Agosta
.:Amethyste
.:Galerna
.:Han
.:Los Angeles
.:Ming
.:Romeo
.:Rubis
.:Seawolf
.:Song
.:Swiftsure
.:Trafalgar
.:Upholder
.:Victoria
.:Walrus
.:Zeeleeuw

Balistyczne
okręty podwodne:

.:Benjamin Franklin
.:Delta
.:Ethan Allen
.:George Washington
.:Hotel
.:Jin
.:L'Inflexible
.:Lafayette
.:Le Redoutable
.:Le Triomphant
.:Ohio
.:Resolution
.:Typhoon (Tajfun)
.:Vanguard
.:Xia
.:Yankee (Jankes)


UZBROJENIE

Rakiety balistyczne
typu SLBM:

.:JL (Ju Lang)
.:Polaris
.:Poseidon
.:Seria M
.:SS-N-4 Sark
.:SS-N-5 Sark
.:SS-N-6 Serb
.:SS-N-8 Sawfly
.:SS-N-17 Snipe
.:SS-N-18 Stingray
.:SS-N-20 Sturgeon
.:SS-N-23 Skiff
.:Trident

Rakiety
przeciwokrętowe:

.:Hsiung Feng
.:Naval Strike Missile
.:SSM-1B
.:SSM-700K Hae Sung
.:xGM-84 Harpoon

Pociski manewrujące:

.:Hyunmoo III
.:xGM-109 Tomahawk

Rakietotorpedy:

.:ASROC
.:Hong Sahng-uh
.:SUBROC

Torpedy:

.:Mk 44
.:Mk 46
.:Mk 50 Barracuda
.:Mk 54 MAKO
.:MU 90 Impact
.:Stingray

Rakiety
przeciwlotnicze:

.:Evolved Sea Sparrow
.:Rolling Airframe Missile
.:Sea Sparrow
.:Standard Missile

Zestawy obrony
bezpośredniej CIWS:

.:Meroka
.:Mk 15 Phalanx
.:SGE-30 Goalkeeper

Amunicja:

.:BTERM
.:EX-171 (Mk 171)
.:Vulcano


RÓŻNE ARTYKUŁY

.:Forty-one for freedom
.:Koncepcja MEKO
.:Projekt 621
(typ Gawron)
.:Radary serii
BridgeMaster E
.:SSBN-X
.:US Navy SLBM
.:Wypadki i awarie SSBN


INNE

.:Strona główna
.:Linki

Współczesne okręty wojenne
Copyright © Mateusz Ossowski