TYPY OKRĘTÓW
NAWODNYCH

Lotniskowce:

.:Centaur
.:Chakri Naruebet
.:Charles de Gaulle
.:Clemenceau
.:Enterprise
.:Giuseppe Garibaldi
.:Hermes
.:Invincible
.:John F. Kennedy
.:Kitty Hawk
.:Kuznetsov
.:Nimitz
.:Principe de Asturias
.:Sao Paulo
.:Viraat

Krążowniki:

.:Jeanne d'Arc
.:Kara
.:Kiev (Kijów)
.:Kirov
.:Slava
.:Ticonderoga
.:Vittorio Veneto

Niszczyciele:

.:Arleigh Burke
.:Atago
.:Audace
.:Cassard
.:Charles F. Adams
.:Delhi
.:Georges Leygues
.:Iroquois
.:Kashin
.:KDX-1
(Kwanggaeto-Daewang)
.:KDX-2
(Chungmugong Yi Sun-shin)
.:KDX-3
(Sejong-Daewang)
.:Keelung
.:Kidd
.:Kimon
.:Kongou
.:Lanzhou
.:Luda
.:Luhai
.:Luhu
.:Luigi Durand de la Penne
.:Lujang
.:Lutjens
.:Maraseti
.:Perth
.:Rajput
.:Sheffield
.:Sovremenny
.:Spruance
.:Suffren
.:Tourville
.:Tribal
.:Udaloy (Udałoj)

Fregaty:

.:Adelaide
.:Al Madinah
.:Al Riyadh
.:Almirante Brown
.:Álvaro de Bazán
.:Anzac
.:Aradu
.:Artigliere
.:Barbaros
.:Brahmaputra
.:Brandenburg
.:Bremen
.:Broadsword
.:Cheng Kung
.:De Zeven Provincien
.:Duke
.:Elli
.:Floreal
.:Fridtjof Nansen
.:Godavari
.:Halifax
.:Hydra
.:Jacob van Heemskerck
.:Jianghu
.:Jiangwei
.:Kang Ding
.:Karel Doorman
.:Kortenaer
.:Krivak
.:La Fayette
.:Lekiu
.:Lupo
.:Maestrale
.:Naresuan
.:Neustrashimy (Nieustraszimyj)
.:Niteroi
.:Oliver Hazard Perry
.:Sachsen
.:Santa María
.:Soldati
.:Talwar
.:Thetis
.:Tromp
.:Ulsan
.:Valour
.:Vasco da Gama
.:Venti
.:Wielingen
.:Yavuz

Korwety:

.:Niels Juel
.:Visby

Seria M

| M-1 | M-2 / M-20 | M-4A / M-4B | M-45 | M-5 / M-51 | dane taktyczno-techniczne | rysunki |

ostatnia aktualizacja: 15.04.2006 r.

M-4A / M-4B:

        Po rakietach model M-1, M-2 oraz M-20, z których ostatnia wersja weszła do służby w 1977 roku, marynarka wojenna Francji musiała czekać do 1985 roku, by otrzymać kolejną, czwartą generację pocisków model M-4. W porównaniu z poprzednimi konstrukcjami był to dość spory skok technologiczny na przód, co wyrażało się w o wiele większym zasięgu i ładowności. Pierwszy raz nowe rakiety przeznaczone dla marynarki wojennej Francji miały możliwość zabierania nie jednej, a kilku głowic termojądrowych. Główny wykonawca, firma EADS Space Transportation, opracowała aż trzy różne wersje tych rakiet, które znane są jako M-4A, M-4B oraz M-45. W powstanie tych trzech modeli pocisków zaangażowane było także konsorcjum G2P (w jego skład wchodziła firma Snecma Propulsion Solide oraz firma SNPE Materiaux Energentiques), które opracowało silniki.
        Pierwsze prace nad czwartą generacją francuskich rakiet balistycznych przenoszonych przez okręty podwodne SLBM (Submarine-Launched Ballistic Missile), we Francji określanych jako MSBS (Mer-Sol Balistique Strategique), rozpoczęły się w 1978 roku. Były one zainicjowane po decyzji dotyczącej wdrożenia w życie programu modernizacji floty balistycznych okrętów podwodnych, który zakładał wybudowanie drugiej generacji jednostek tej klasy, opartej na kadłubie pierwszych francuskich okrętów typu Le Redoutable. W jego wyniku powstał typ L'Inflexible, do którego standardów w późniejszym czasie dostosowane zostały cztery z pięciu jednostek typu Le Redoutable. Program modernizacji francuskiej balistycznej floty podwodnej zakładał również, że nowe okręty typu L'Inflexible wyposażone zostaną w najnowsze rakiety model M-4, których projekt budowy rozpoczął się niezwłocznie po wdrożeniu w życie programu modernizacji.
        Powstanie dwóch wersji M-4A oraz M-4B miało miejsce w 1983 roku. W tym czasie trwały już i powoli zbliżały się ku końcowi loty testowe pierwszych pocisków M-4. Wówczas podjęto decyzję o rozpoczęciu programu modernizacyjnego, którego celem było zwiększenie zasięgu i zastosowanie lepszych ładunków termojądrowych. Tym sposobem zrodziła się druga, ulepszona wersja M-4B, natomiast pociski będące już w fazie testów otrzymały oznaczenia M-4A.
        Program próbnych lotów rakiet model M-4A rozpoczął się w listopadzie 1980 roku. Wówczas dokonano pierwszego startu, który odbył się z wyrzutni w Centrum Testowym Broni Specjalnej w Biscarosse. Testy trwały do lutego 1984 roku. Łącznie przeprowadzono 14 wystrzeleń, z których jedno, mające miejsce w 1983 roku, odbyło się z okrętu podwodnego, znajdującego się w Zatoce Gaskońskiej na Półwyspie Bretońskim. Rakiety model M-4A weszły do służby w marynarce wojennej Francji w maju 1985 roku. Jako pierwszy uzbrojony został w nie okręt typu L'Inflexible, który został wycofany ze służby w lipcu 2006 roku. Była to ostatnia jednostka, która była wyposażona w rakiety z serii M-4, co oznacza, że wraz z nią w połowie pierwszej dekady XXI wieku z arsenału francuskiej floty skreślone zostały pociski model M-4A. Jest możliwe, że rakiety te zostały wycofane ze służby już w 1996 roku, gdyż do tego czasu marynarka wojenna Francji zmniejszyła zapas serii M-4 do tylko 48 sztuk. Jest prawdopodobne, że od 1996 roku okręty typu Le Redoutable i typu L'Inflexible uzbrojone były jedynie wersję pocisków model M-4B.
        Jako że rakiety model M-4B były tylko modernizacją poprzedniej wersji M-4A, ich program testowy nie obejmował dużej ilości startów i składał się tylko z dwóch prób. Pierwsza z nich miała miejsce w lipcu 1984 roku, natomiast druga w marcu 1986 roku. Oba starty przeprowadzone zostały z Centrum Testowego Broni Specjalnej w Biscarosse. Rakiety model M-4B znalazły się w arsenale francuskiej floty w grudniu 1987 roku. Podobnie jak M-4A, pociski te zostały wycofane ze służby w połowie pierwszej dekady XXI wieku, po tym jak w 2005 roku z linii wycofany został "L'Indomptable" (S 613), ostatni w służbie okręt typu Le Redoutable, a w 2006 roku jednostka typu L'Inflexible.
        W odróżnieniu od wszystkich poprzednich generacji, rakiety model M-4A i M-4B były pociskami trzystopniowymi na paliwo stałe. Ich gabaryty były większe. Długość całkowita wynosiła 11,05 metra, natomiast średnica 1,93 metra. Istotną cechą było zwiększenie zasięgu. Wersja M-4A mogła maksymalnie przelecieć 2220 mil morskich, czyli około 4000 kilometrów. W zmodernizowanej wersji M-4B zasięg zwiększony został do 2770 mil morskich, czyli około 5000 kilometrów. Wyniki obu modeli pocisków w tym zakresie były o wiele lepsze od wyników poprzedniej serii M-20 i pozwoliły je klasyfikować jako rakiety średniego zasięgu IRBM (Intermediate-Range Ballistic Missile), choć należy pamiętać, że M-20 również mieścił się w tej klasie, choć miał o 1000 kilometrów mniejszy zasięg od M-4A. Masa całkowita wersji M-4A i M-4B wynosiła 35000 kilogramów, co było wynikiem zdecydowanie większym od pocisków poprzednich trzech generacji M-1, M-2 oraz M-20.
        Jako że czwarta generacja francuskich rakiet MSBS złożona była z trzech stopni, przebieg lotu w pierwszej fazie (startowej) wyglądał nieco inaczej niż w przypadku konstrukcji dwustopniowych. Start odbywał się w sposób standardowy. Rakiety wypychane były z wyrzutni okrętów podwodnych za pomocą sprężonego powietrza. Gdy znalazły się nad powierzchnią wody, uruchamiany był silnik pierwszego stopnia, który pracował przez 62 sekundy. Gdy skończyło się jemu paliwo pierwszy człon się odłączał i następował zapłon silnika drugiego stopnia, który podobnie jak pierwszy pracował do momentu wyczerpania paliwa stałego, a trwało to 71 sekund. Gdy to następowało pozostawał jedynie trzeci człon, którego silnik rakietowy, pracujący przez 43 sekundy, kończył pierwszą fazę lotu, wynosząc cały konstrukcję na orbitę. Następnie lot odbywał się tak samo i składał się z bezwładnej fazy przelotowej oraz z fazy końcowej, podczas której kapsuła z ładunkiem bojowym, lecąc nad cel, wchodziła w ziemską atmosferę.
        Pierwszy człon rakiet M-4A i M-4B składał się jedynie z silnika model Type 401 i z 20000 kilogramów paliwa stałego. Silnik pierwszego członu miał siłę ciągu rzędu 71000 kilogramów. Spaliny odprowadzane były przez jedną obrotową dyszę z systemem TVC (Thrust Vector Control), która pozwalała na kierowanie wektorem gazów wylotowych. Tym samym rakieta mogła zostać naprowadzona na wyznaczoną trajektorię lotu, jak również kontrolować kurs i niwelować wszelkie odchylenia od niego. Drugi człon rakiety napędzany był silnikiem model Type 402, którego siła ciągu wynosiła 30000 kilogramów. Zapasy paliwa stałego drugiego członu wynosiły 8015 kilogramów. Gazy wylotowe odprowazane były przez pojedynczą dyszę obrotową z systemem TVC. Trzeci stopień pocisków M-4A oraz M-4B był najbardziej złożony ze wszystkich. W jego skład wchodził silnik model Type 403, wyposażony w jedną dyszę typu TVC. Motor trzeciego członu miał ciąg rzędu 7000 kilogramów. Zapas paliwa stałego wynosił 1500 kilogramów. Obok systemu napędowego, w ostatnim stopieniu rakiet M-4A oraz M-4B znajdowały się wszystkie urządzenia pokładowe, które kontrolowały przebieg całego lotu. Wśród nich był inercyjny system naprowadzania, który dawał rakietom z serii M-4 celność rzędu 500 metrów. Na samym dziobie umiejscowione zostały kapsuły z głowicami termojądrowymi.
        Seria M-4 była pierwszą konstrukcją w arsenale francuskiej floty, która wykorzystywała głowice bojowe typu MIRV (Multiple Independently target Reentry), dzięki którym za pomocą jednej rakiety można było zaatakować kilka różnych. celów. Ładowność pocisków czwartej generacji z serii M-4 wynosiła około 1700 kilogramów. Rakiety zabierały sześć kapsuł z głowicami termojądrowymi. Wersja M-4A otrzymała głowice model TN-70, z których każda ważyła około 200 kilogramów i miała siłę wybuchu równą 150 kilotonom. Pociski w wersji zmodernizowanej M-4B otrzymały ładunki bojowe model TN-71, z których każdy ważył około 175 kilogramów i miał taką sama siłę wybuchu co TN-70. Takie cechy sprawiły, że TN-71 był dość podobny do amerykańskiej głowicy model W-76. Pierwsze prace rozwojowe nad głowicami odpowiednimi do systemu MIRV rozpoczęły się we Francji w 1972 roku. Pierwszy test ładunków z rodziny TN-70/TN-71 przeprowadzony został w 1974 roku, a pierwsza głowica TN-70 weszła do służby w marynarce wojennej w maju 1985 roku, wraz z rakietami model M-4A. Ulepszone ładunki termojądrowe TN-71 rozpoczęły służbę w grudniu 1987 roku na pociskach M-4B.
        Francuskie rakiety balistyczne z serii M-4 były konstrukcją bardzo udaną i o wiele groźniejszą od poprzednich generacji rakiet. Wpływ na to miały przede wszystkim dwie zmiany, które zostały wprowadzone do M-4 w stosunku do M-1, M-2 i M-20. Pierwszą z nich było radykalne zwiększenie zasięgu do 4000 kilometrów w przypadku M-4A oraz 5000 kilometrów jeżeli chodzi o M-4B. Dzięki poprawie tego aspektu francuskie balistyczne okręty podwodne mogły operować na bardzo rozległych wodach, co poprawiało ich bezpieczeństwo, jak również żywotność całego systemu strategicznego.
        Drugą zmianą w stosunku do rakiet poprzednich generacji, która miała istotny wpływ na możliwości serii M-4, było zwiększenie ładowności. Do momentu pojawienia sie pocisków M-4A, rakiety używane przez marynarkę wojenną Francji miały zdolność do przenoszenia tylko jednej głowicy. Za namiastkę pierwszej wielogłowicowej rakiety co prawda można uznać serię M-20, która była zdolna do przenoszenia kilku kapsuł RV (Reentry Vehicle), jednak tylko w jednej z nich znajdował się ładunek bojowy. Pierwszymi prawdziwymi pociskami z wieloma głowicami była seria M-4. Istotny był tutaj fakt, że nie był to system MRV (Multiple Reentry Vehicle), umożliwiający przenoszenie wielu ładunków, ale mogących być naprowadzanych na tylko jeden cel, a system MIRV, w którym każda głowica może zniszczyć inny cel. Dzięki zastosowaniu systemu MIRV siła destrukcyjna francuskich Strategicznych Sił Oceanicznych FOST (Force Océanique Stratégique) w znaczący sposób wzrosła. Kiedy jeszcze nie było serii M-4, każdy z okrętów typu Le Redoutable, przenoszący 16 pocisków, mógł zaatakować maksymalnie 16 celów. Gdy jednostki uzbrojono w rakiety M-4A oraz M-4B, przenoszące po sześć głowic termojądrowych każda, maksymalna liczba celów, które mógł zniszczyć jeden okręt wzrosła do 96.
        Bardzo istotnym elementem, poprawiającym skuteczność serii M-4, był inercyjny system naprowadzania. Zwiększył on dokładność uderzenia z 1000 metrów rakiet pierwszej, drugiej i trzeciej generacji do 500 metrów. Większa precyzja nie oznaczała jednak, że marynarka wojenna Francji wreszcie weszła w posiadania pocisków, które mogły niszczyć podziemne silosy rakiet interkontynentalnych ICBM (InterContinental Ballistic Missile). Przyczyną tego była siła wybuchu głowic termojądrowych, która wynosiła 150 kiloton. Była to stanowczo za mała moc do eliminacji podziemnych wyrzutni, jednak idealnie nadawała się do niszczenia miast. Z tego względu seria M-4 nie była bronią pierwszego uderzenia, choć istniała możliwość przenoszenia przez te rakiety pojedynczej głowicy termojądrowej z serii TN-60/TN-61 o sile wybuchu 1,2 megatony.
        Oglnie rakiety model M-4A oraz M-4B były dużym skokiem technologicznym na przód. Dowodem na to może być fakt, że powstała jeszcze trzecia wersja czwartej generacji, która znana jest jako M-45. Obecnie znajduje się ona w służbie na okrętach typu Le Triomphant.
        Dzięki dużemu zasięgowi i głowicom typu MIRV, marynarka wojenna Francji mogła rozpocząć patrole odstraszające na znacznie większą skalę, niż działo się to w okresie przenoszenia przez jednostki balistyczne pocisków M-1, M-2 oraz M-20. Seria M-4 ze swoim systemem MIRV, która często przyrównywana jest do amerykańskich rakiet model UGM-73A Poseidon C-3, dała Francji jeszcze silniejszą pozycję na arenie międzynarodowej, głównie dzięki swej ogromnej sile rażenia.

TYPY OKRĘTÓW
PODWODNYCH

Myśliwskie
okręty podwodne:

.:Agosta
.:Amethyste
.:Galerna
.:Han
.:Los Angeles
.:Ming
.:Romeo
.:Rubis
.:Seawolf
.:Song
.:Swiftsure
.:Trafalgar
.:Upholder
.:Victoria
.:Walrus
.:Zeeleeuw

Balistyczne
okręty podwodne:

.:Benjamin Franklin
.:Delta
.:Ethan Allen
.:George Washington
.:Hotel
.:Jin
.:L'Inflexible
.:Lafayette
.:Le Redoutable
.:Le Triomphant
.:Ohio
.:Resolution
.:Typhoon (Tajfun)
.:Vanguard
.:Xia
.:Yankee (Jankes)


UZBROJENIE

Rakiety balistyczne
typu SLBM:

.:JL (Ju Lang)
.:Polaris
.:Poseidon
.:Seria M
.:SS-N-4 Sark
.:SS-N-5 Sark
.:SS-N-6 Serb
.:SS-N-8 Sawfly
.:SS-N-17 Snipe
.:SS-N-18 Stingray
.:SS-N-20 Sturgeon
.:SS-N-23 Skiff
.:Trident

Rakiety
przeciwokrętowe:

.:Hsiung Feng
.:Naval Strike Missile
.:SSM-1B
.:SSM-700K Hae Sung
.:xGM-84 Harpoon

Pociski manewrujące:

.:Hyunmoo III
.:xGM-109 Tomahawk

Rakietotorpedy:

.:ASROC
.:Hong Sahng-uh
.:SUBROC

Torpedy:

.:Mk 44
.:Mk 46
.:Mk 50 Barracuda
.:Mk 54 MAKO
.:MU 90 Impact
.:Stingray

Rakiety
przeciwlotnicze:

.:Evolved Sea Sparrow
.:Rolling Airframe Missile
.:Sea Sparrow
.:Standard Missile

Zestawy obrony
bezpośredniej CIWS:

.:Meroka
.:Mk 15 Phalanx
.:SGE-30 Goalkeeper

Amunicja:

.:BTERM
.:EX-171 (Mk 171)
.:Vulcano


RÓŻNE ARTYKUŁY

.:Forty-one for freedom
.:Koncepcja MEKO
.:Projekt 621
(typ Gawron)
.:Radary serii
BridgeMaster E
.:SSBN-X
.:US Navy SLBM
.:Wypadki i awarie SSBN


INNE

.:Strona główna
.:Linki

Współczesne okręty wojenne
Copyright © Mateusz Ossowski